Nếu bạn đã từng tìm hiểu hoặc có dịp ghé thăm đất nước Bắc Âu này, hẳn bạn sẽ nhận thấy người Phần Lan khá dè dặt, ít nói, và có vẻ khó gần. Một đất nước như vậy tại sao có thể nổi tiếng về chất lượng giáo dục, và đạt danh hiệu hạnh phúc nhất thế giới tám năm liên tiếp nhỉ?
Thực ra, người Phần Lan thường xây dựng các mối quan hệ một cách chân thành và bền vững, phản ánh một khía cạnh văn hóa sâu sắc về sự tôn trọng lẫn nhau. Nếu bóc tách được lớp vỏ lạnh nhạt, xa cách bên ngoài, bạn sẽ nhận ra những người Phần Lan nồng hậu, ấm áp và tử tế.
Chào hỏi
Người Phần Lan thường bắt tay chào hỏi trong các tình huống trang trọng. Bạn bè hoặc người thân có thể ôm nhau.
Nhìn vào mắt người đối diện thể hiện sự thẳng thắn và chân thành. Do vậy, khi giao tiếp với người Phần Lan, bạn nên nhìn vào mắt họ.
Xưng hô bằng tên riêng rất phổ biến ở Phần Lan, kể cả giữa nhân viên và sếp, thầy cô giáo và học trò, người lạ hay đồng nghiệp. Chỉ trong những cuộc gặp chính thức cấp cao mới cần xưng hô theo nghi thức, hoặc để ý hơn khi nói chuyện với người lớn tuổi.
Chuyện trò
Khi chuyện trò, người Phần Lan thường đi ngay vào vấn đề, trực tiếp và ngắn gọn. Họ thành thực, coi trọng giá trị của lời nói, và trông đợi đối tác cũng hành xử tương tự. Làm việc riêng như xem tin nhắn, gọi điện thoại, hay ngắt lời người khác… là điều tối kị. Với họ, phép lịch sự là biết quan tâm, chú ý lắng nghe người khác.
Ngược lại, có thể sẽ có những khoảng lặng để ngẫm nghĩ, để tận hưởng… Và người Phần Lan hoàn toàn thoải mái với những giây phút im lặng như vậy trong các buổi gặp, không ai cảm thấy lúng túng, gượng gạo.
Người Phần Lan thường nói với âm lượng vừa phải, nhẹ nhàng, không lên bổng, xuống trầm hay nhấn nhá. Lên giọng, nói oang oang, đặc biệt ở nơi đông người hay các không gian kín như trong thang máy, trên phương tiện công cộng… bị xem là thiếu lịch sự.
Tôn trọng không gian riêng
Nếp sống của người Phần Lan mang nhiều nét đặc trưng, tiêu biểu là sự đề cao không gian cá nhân và tính độc lập – ví dụ nhiều gia đình khuyến khích con cái sống tự lập và ra ở riêng từ khi 18 tuổi. Ở bên ngoài, hay thậm chí nơi công sở, kí túc xá sinh viên…, người Phần Lan sẽ giữ khoảng cách, không chủ động làm quen với người lạ. Sự khác biệt này khiến nhiều người lầm tưởng là người Phần Lan lạnh lùng hay khép kín.
Khiêm tốn và trung thực
Khiêm tốn và trung thực gần như là một đặc tính dân tộc của người Phần Lan. Thay vì cố gắng trở thành tâm điểm, khoe khoang, nói vống… người Phần Lan thường tránh làm mình nổi bật, đưa thông tin một cách khách quan, chừng mực. Khi đã biết họ đủ lâu, bạn sẽ nhận ra đằng sau sự điềm đạm ấy là một cách sống giản dị và đáng tin cậy.
Bình đẳng
Phần Lan là một trong những quốc gia thường xuyên đứng đầu các bảng xếp hạng quốc tế về bình đẳng giới. Phụ nữ đi làm như nam giới, nắm giữ các vị trí lãnh đạo trong nhiều tổ chức, doanh nghiệp công và tư. Cả nam và nữ đều có trách nhiệm chăm sóc con cái và làm việc nhà.
Đúng giờ
Ở Phần Lan, thói quen đúng giờ đã ăn sâu vào đời sống và được truyền dạy qua nhiều thế hệ. Ngay từ khi còn nhỏ, trẻ em đã được học về giá trị của sự đúng giờ và tầm quan trọng của việc giữ lời. Chính những chuẩn mực này đã góp phần định hình hành vi cá nhân và củng cố tinh thần kỉ luật trong xã hội.
Nếu bạn có hẹn với một người Phần Lan, bạn có thể yên tâm rằng họ sẽ có mặt đúng giờ, thậm chí sớm hơn vài phút. Đến muộn mà không báo trước, hay không có lý do chính đáng, có thể bị xem là thiếu tôn trọng.
Tin tưởng và dân chủ
Người Phần Lan có xu hướng tin tưởng lẫn nhau, tin vào các cơ quan công quyền, vì xã hội vận hành minh bạch và hệ thống quản lý đáng tin cậy. Dân chủ và tự do ngôn luận cũng được coi trọng ở Phần Lan. Mọi người đều có quyền tham gia vào các hoạt động xã hội, được bày tỏ ý kiến, tranh luận, đóng góp bằng tri thức.
Thiên nhiên
Thiên nhiên vô cùng quan trọng với người Phần Lan. Hầu hết mọi người sẽ dành thời gian cho các hoạt động ngoài trời, hay chơi các môn thể thao để có thể tận hưởng thiên nhiên như cắm trại, hái quả, trượt tuyết, câu cá, bơi lội, đi bộ trong rừng… Có những người thường xuyên đi nghỉ cuối tuần, hoặc ở cả tháng tại các nhà gỗ trong rừng, ven hồ để được gần gũi với thiên nhiên, giải tỏa áp lực trong cuộc sống.
Văn hóa Phần Lan, với những giá trị cơ bản như khiêm tốn, trung thực, đúng giờ, bình đẳng, tôn trọng và tin tưởng… là yếu tố góp phần tạo nên một xã hội ổn định và phát triển bền vững.
